มีคำถามหนึ่งที่ นักธุรกิจรุ่นใหม่ จำเป็นต้องนำมาคิดทบทวนอยู่เสมอ นั่นคือ "ถ้าหากเม็ดเงินที่ต้องจ่ายสูงกว่าผลตอบแทน" ที่จะงอกเงยกลับคืนมาสู่องค์กร เรายังจะดันทุรังรออยู่ทำไม?
ประโยคนี้อาจดูเหมือนเข้าใจได้ง่ายในทางทฤษฎี แต่ในความเป็นจริงของการบริหารงานนั้นกลับตอบได้ยากยิ่ง โดยเฉพาะเมื่อบริษัทของคุณมีความเกี่ยวพันอย่างลึกซึ้ง กับข้อผูกมัดทางกฎหมาย สัญญาพันธมิตร หรือ สิ่งที่เรียกว่า "ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ" ที่เราคิดว่าตนเองเป็นรองและไม่มีสิทธิ์เลือกทางเดินใหม่
อย่างไรก็ตาม ยักษ์ใหญ่แห่งวงการบินโลว์คอสต์ สัญชาติไอร์แลนด์อย่าง Ryanair ได้สร้างปรากฏการณ์เพื่อพิสูจน์ให้ผู้ประกอบการทั่วโลกเห็นว่า ไม่มีทำเลทองยุทธศาสตร์ใดๆ ที่จะ "มีอำนาจล้นฟ้า" จนทำให้บริษัทที่มีการควบคุมงบประมาณอย่างเข้มงวด ต้องยอมจำนนและแบกรับภาระต้นทุนที่ไม่สมเหตุสมผล
จากการรายงานความเคลื่อนไหวล่าสุดในปัจจุบัน ทาง Ryanair ได้สร้างความตกตะลึงด้วยการประกาศอย่างเป็นทางการว่า พวกเขากำลังจะทำการปิดฐานปฏิบัติการบิน ปริมาณรวม 7 ลำที่ท่าอากาศยานเบอร์ลินแบรนเดนบวร์ก ภายในช่วงปลายปีนี้ พร้อมทั้งดำเนินการปรับลดจำนวนเที่ยวบินเข้าออก ของเมืองเบอร์ลินลงเกือบ 50% เพื่อปรับเปลี่ยนทิศทางการบริหารทรัพยากรใหม่
หากมองอย่างผิวเผินเหตุการณ์นี้อาจดูเหมือนการปรับเปลี่ยนตารางบินทั่วไป ที่ไม่มีผลกระทบโดยตรงต่อภาพรวมเศรษฐกิจ แต่สำหรับผู้ที่เชี่ยวชาญด้านการวางแผนกลยุทธ์ธุรกิจ นี่คือสัญญาณเตือนภัยขนาดใหญ่ทางเศรษฐกิจ ที่ไม่ได้พูดถึงเพียงแค่ตัวเลขเที่ยวบินที่หายไป แต่มันคือบทเรียนระดับโลกที่สะท้อนถึง ความสัมพันธ์ที่ขาดสะบั้นระหว่างนโยบายการจัดเก็บภาษี ค่าใช้จ่าย และ การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์และเงินทุน ที่ ทุกคนในโลกของการทำธุรกิจจำเป็นต้องศึกษาอย่างจริงจัง
เพื่อที่จะทำความเข้าใจในกลยุทธ์การถอยของไรอันแอร์อย่างลึกซึ้ง สิ่งสำคัญคือการตรวจสอบว่าศูนย์กลางการบินเบอร์ลินดำเนินนโยบายผิดพลาดอย่างไร เนื่องจากในช่วงเวลาที่ผ่านมา ท่าอากาศยานแห่งนี้ได้ปรับขึ้นราคาอย่างไม่สมเหตุสมผล นับตั้งแต่ช่วงการฟื้นตัวหลังวิกฤตโรคระบาดเป็นต้นมา ซ้ำร้ายยังมีมาตรการที่จะยกระดับเพดานราคาขึ้นอีกในอนาคต ในช่วงระหว่างปี 2027 ถึง 2029 ที่กำลังจะมาถึง
ประกอบกับโครงสร้างภาษีสรรพสามิตการบินของทางส่วนกลาง ก็มีการปรับตัวสูงขึ้นมากกว่าเท่าตัวเมื่อเทียบกับปี 2019 ทำให้ต้นทุนต่อหัวประชากรพุ่งสูงขึ้นอย่างชัดเจน ขณะที่ค่าบริการด้านการรักษาความปลอดภัยก็มีแนวโน้มจะขยับตัว ที่จะปรับตัวขึ้นเป็นเท่าตัวในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า รวมถึงระบบค่าบริการควบคุมน่านฟ้าทางเทคนิค ที่ขยับราคาเพิ่มขึ้นเป็นสามเท่าอย่างน่าใจหาย
ผลลัพธ์จากการดำเนินนโยบายขูดรีดทางภาษีเช่นนี้ ย่อมส่งผลลัพธ์เชิงลบสะท้อนกลับมาอย่างรวดเร็ว นั่นคือ ปริมาณความต้องการและการสัญจรผ่านท่าอากาศยานแห่งนี้ ได้เกิดการหดตัวและลดลงอย่างรุนแรง จากเดิมที่เคยสูงถึง 36 ล้านคนในช่วงปี อ่านบทความนี้ 2019 เหลือเพียงแค่ประมาณ 26 ล้านคนในปัจจุบัน คิดเป็นเปอร์เซ็นต์การสูญเสียส่วนแบ่งการตลาดที่สูงมาก ทว่าสิ่งที่น่าประหลาดใจที่สุดในสถานการณ์นี้คือ แม้ว่าจะเห็นสัญญาณอันตรายและตัวเลขที่ตกต่ำลงอย่างชัดเจน แต่หน่วยงานผู้มีอำนาจตัดสินใจของเบอร์ลินกลับเลือกที่จะ "เดินหน้าขึ้นราคาต่อไปอย่างไม่สนใจโลก" แทนการปรับลดราคาเพื่อดึงดูดใจคู่ค้าให้กลับมาใช้งาน
หากเราย้อนกลับไปพิจารณาหลักการเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น มีกฎเหล็กที่เข้าใจง่ายเกี่ยวกับอุปสงค์และอุปทานว่า เมื่อใดก็ตามที่ต้นทุนและราคาขายดีดตัวสูงขึ้น ปริมาณความต้องการย่อมลดลง นั่นคือเมื่อใดที่ค่าใช้จ่ายในการเข้าถึงบริการพุ่งสูงเกินไป ความต้องการซื้อและการเข้าใช้บริการของกลุ่มลูกค้าก็จะยิ่งดิ่งลงตามไปด้วย
แต่ความล้มเหลวเชิงกลยุทธ์ของฝั่งเยอรมนีในครั้งนี้ มันสะท้อนถึงปัญหาที่ลึกซึ้งและน่ากลัวกว่านั้น แต่มันคือการขาดวิสัยทัศน์และการแยกแยะไม่ออกระหว่าง "โอกาสในการโก่งราคาชั่วคราวจากความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์" กับ "การรักษาฐานพันธมิตรเพื่อความมั่งคั่งที่ยั่งยืน"
กลุ่มทุนผู้บริหารอาจหลงคิดว่าตนเองถือไพ่เหนือกว่า ว่าตนเองถืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าสายการบิน เนื่องจากเป็นจุดเชื่อมโยงโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญของประเทศ แต่ในความเป็นจริงของอุตสาหกรรมการบินยุค 2026 ผู้ประกอบการสามารถสั่งเคลื่อนย้ายทรัพย์สินและโครงสร้างพื้นฐาน ข้ามประเทศข้ามภูมิภาคได้ภายในระยะเวลาเพียงฤดูกาลเดียว ทำให้สิ่งที่เรียกว่าความได้เปรียบทางการค้าสูญสลายไปทันที
พฤติกรรมดังกล่าวเปรียบเสมือนกับพฤติกรรมของ แลนด์ลอร์ดที่หลงระเริงในกรรมสิทธิ์พื้นที่ ที่คอยคิดแต่จะปรับขึ้นค่าเช่าพื้นที่ในทุกๆ ปี โดยไม่สนใจเลยว่าคู่ค้าจะสามารถทำกำไรและอยู่รอดได้หรือไม่ ในท้ายที่สุดเมื่อคู่ค้ารายสำคัญทนแบกรับภาระไม่ไหวและเลือกที่จะ ตัดสินใจยุติสัญญาแล้วย้ายไปสร้างสถานประกอบการของตนเอง ในพื้นที่หรือทำเลทางเลือกใหม่ที่มีความคุ้มค่ามากกว่า สิ่งที่น่าเศร้าคือเมื่อเกิดความเสียหายขึ้นแล้ว
หลายคนที่ไม่เข้าใจกลไกตลาดอาจจะตีความและมองว่า นี่คือการยอมจำนนและการเสียส่วนแบ่งทางการตลาดของไรอันแอร์ แต่นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนการเงินกลับมองว่า นี่คือตัวอย่างที่งดงามและคลาสสิกที่สุดของการ "การถอยอย่างมีกลยุทธ์ (Strategic Retreat)"
ระบบการทำงานของ Ryanair ถูกขับเคลื่อนด้วยเหตุและผล ด้วยอารมณ์ความรู้สึกหรือความผูกพันส่วนตัว เนื่องจากพวกเขามีเกณฑ์การประเมินผลตอบแทนต่อที่นั่ง ในทุกๆ ตารางนิ้วและทุกๆ เส้นทางการบินอย่างเข้มงวด และเมื่อใดก็ตามที่ผลลัพธ์เชิงตัวเลขระบุชัดเจนว่า ตลาดเบอร์ลินไม่มีความคุ้มค่าในการลงทุนอีกต่อไป คำตอบของผู้บริหารจึงไม่ใช่การเสียเวลาเปิดโต๊ะเจรจา หากแต่เป็นการตัดวงจรความเสี่ยงแล้วโยกย้ายสินทรัพย์ไปสู่พื้นที่ที่เปิดรับโอกาสมากกว่า
โดยพวกเขามีการตั้งเป้าหมายที่จะขยายการรองรับผู้โดยสารสูงถึง 216 ล้านคนในปี 2026 ซึ่งถือเป็นสถิติที่พุ่งทะยานขึ้นอย่างรุนแรงจากจำนวน 149 ล้านคนในปี 2019 ควบคู่ไปกับการเปิดอัตรากำลังพลเพิ่มเติมในพื้นที่อื่น เพิ่มเติมอีกหลายร้อยอัตราในพื้นที่ลอนดอนสแตนสเตดและโปแลนด์ สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า ทรัพยากรและเงินทุนไม่ได้สูญหายไปไหน มันแค่เคลื่อนย้ายตนเองไปอยู่ในจุดที่สามารถสร้างผลตอบแทนได้ดีที่สุดเท่านั้น
หากเราพิจารณาค่านิยมและแนวคิดในการบริหารธุรกิจแบบดั้งเดิม เรามักจะได้รับการสั่งสอนให้มีความอดทนและมุ่งมั่นต่อสู้ หากแต่ในสมรภูมิการค้าที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนั้น การยอมแบกรับภาระในโครงสร้างที่ไม่เกื้อหนุนต่อการเติบโต ไม่ได้เป็นเครื่องหมายของความจงรักภักดีหรือความเก่งกาจใดๆ หากแต่เป็นสัญญาณของการบริหารงานที่ขาดความยืดหยุ่น
ดังที่ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Ryanair คุณ Eddie Wilson ได้สะท้อนความจริงใจผ่านประโยคเด็ดที่ว่า "เราไม่มีออปชันอื่น" ทันทีที่หน่วยงานผู้กุมอำนาจประกาศยกระดับราคาขึ้นไปอีก 10% นอกจากนี้เขายังได้วิพากษ์วิจารณ์แนวคิดทางภาษีของเยอรมนี ซึ่งสอดคล้องกับพฤติกรรมในอดีตที่พวกเขาเคยสั่งยุติการดำเนินงาน ในทำเลสำคัญๆ ของเยอรมนีไปก่อนหน้านี้หลายแห่งแล้ว คิดเป็นมูลค่าความเสียหายที่เยอรมนีต้องสูญเสียเครื่องบินไปถึง 13 ลำ หัวใจสำคัญที่ผู้บริหารห้ามมองข้ามคือ: การดันทุรังประคับประคองคู่ค้าที่คอยบ่อนทำลายผลกำไรของบริษัท ไม่ใช่การแสดงออกถึงความเป็นมืออาชีพหรือความซื่อสัตย์ หากแต่มันคือการหยิบยื่นความตายและความหายนะให้กับบริษัทของคุณเองอย่างช้าๆ
สิ่งที่น่าสนใจและน่าศึกษาที่สุดในกรณีศึกษาของสนามบินเบอร์ลินคือ วิกฤตการณ์ทางการเงินไม่ได้เกิดขึ้นจากตัวเลขที่กระโดดขึ้นมาในทันที แต่มันเกิดจากการสะสมของค่าใช้จ่ายส่วนต่างที่ขยับขึ้นทีละนิด นโยบายเพิ่มภาษีขยับขึ้นหน่อย ค่าธรรมเนียมส่วนกลางปรับขึ้นอีกหน่วย ทำให้นักบริหารมักจะมองข้ามและคิดว่าเป็นสัดส่วนงบประมาณที่ องค์กรยังพอที่จะบริหารจัดการและแบกรับไหวได้อยู่ แต่เมื่อวันเวลาล่วงเลยไปแล้วลองทำการประเมินผลรวมทั้งระบบ จะพบว่าต้นทุนสะสมรวมได้ปรับตัวขึ้นมาจนน่าใจหาย
สำหรับตำราการวางแผนการเงินเชิงกลยุทธ์ เราเรียกปรากฏการณ์ที่เป็นอันตรายร้ายแรงนี้ว่า "การกัดกร่อนของผลกำไรแบบสะสม (Profit Erosion)" ซึ่งเป็นสภาวะที่มีความร้ายกาจและตรวจพบได้ยากกว่า เหตุการณ์ร้ายแรงที่เข้ามาแบบกระทันหันและเห็นได้ชัดเจน เนื่องจากมันจะไม่ทำให้ระบบพังพินาศลงในวันเดียว ส่งผลให้ผู้บริหารและทีมงานส่วนใหญ่เลือกที่จะปรับตัว และแก้ผ้าเอาหน้ารอดไปตามสถานการณ์เฉพาะหน้าในแต่ละเดือน จนกระทั่งวันหนึ่งที่อัตราการทำกำไรของบริษัทลดลงจนเข้าสู่ภาวะขาดทุน
ดังนั้น ข้อพึงระวังสำหรับคนทำมาหากินในยุคนี้คือ จำเป็นต้องกำหนดตารางเวลาอย่างสม่ำเสมอในรอบปีเพื่อ "การตรวจสุขภาพโครงสร้างต้นทุนอย่างเต็มระบบ (Cost Audit)" ห้ามดูแค่ตัวเลขสรุปผลการดำเนินงานรายเดือนว่ามีสีเขียวหรือสีแดง มีผลกำไรหรือขาดทุนเป็นจำนวนเงินเท่าไหร่เท่านั้น แต่จงลงลึกไปถึงแก่นแท้ด้วยการตั้งคำถามเชิงยุทธศาสตร์ว่า "แนวโน้มและพฤติกรรมต้นทุนของเราเป็นอย่างไรในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา?"
หนึ่งในอาวุธลับและจุดแข็งที่ทรงพลังที่สุดของสายการบิน Ryanair คือนโยบายการออกแบบสถาปัตยกรรมองค์กรให้มีความคล่องตัวสูงสุด พวกเขามีการวางแผนมาเพื่อให้ระบบสามารถเคลื่อนย้ายได้รวดเร็ว สะท้อนได้จากกลยุทธ์การบริหารจัดการฝูงบินที่เลือกใช้เครื่องบิน ที่เป็นพิมพ์เขียวเดียวกันอย่างเครื่องบินตระกูล Boeing 737 ซึ่งการทำมาตรฐานเดียวกันในลักษณะนี้ส่งผลดีอย่างมหาศาล ทำให้ทั้งกัปตัน เจ้าหน้าที่เทคนิค และพนักงานต้อนรับบนเครื่อง สามารถเคลื่อนย้ายไปประจำการในฐานบินแห่งใหม่ทั่วโลก โดยไม่ต้องเผชิญหน้ากับขั้นตอนการรีสกิลหรือฝึกสอนงานที่ซับซ้อน สถาปัตยกรรมทางธุรกิจนี้จึงเอื้อประโยชน์ในด้านการปรับตัวอย่างแท้จริง
ดังนั้นเมื่อเกิดวิกฤตการณ์และความไม่คุ้มค่าขึ้นที่เมืองเบอร์ลิน ทีมบริหารจึงสามารถประกาศมาตรการและเริ่มกระบวนการ ขั้นตอนการเคลื่อนย้ายระบบโลจิสติกส์ทั้งหมดได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งน่าทึ่งมากที่ไม่มีกระบวนการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมเกิดขึ้นเลยแม้แต่อัตราเดียว เนื่องจากพนักงานทุกคนในระบบจะได้รับข้อเสนอและสิทธิ์ ไปทำหน้าที่ในศูนย์การบินสาขาอื่นที่มีสถิติผลกำไรที่ดีกว่า
หากหันกลับมามองบริษัทแบบดั้งเดิมที่มีโครงสร้างไร้ความยืดหยุ่น ที่ทรัพยากรและระบบงานส่วนใหญ่ถูกผูกติดอยู่กับ พื้นที่ทางภูมิศาสตร์ สัญญาท้องถิ่น หรือระบบงานที่ล้าสมัย ส่งผลให้เมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคหรือนโยบายรัฐเกิดความพลิกผัน องค์กรประเภทนี้ก็มักจะก้าวตามไม่ทันและตกเป็นเหยื่อของสถานการณ์